مسواک مضر یا مفید

بهترین زمان برای مسواک‌زدن چه زمانی است؟

اغلب ما گاهی مسواک می‌زنیم. بیش‌تر عادات و باورهای قدیمی در خصوص این کار لوکس، هم‌چنان رایج و متداول است. اما چه میزان از این عادات، مبنای منطقی و علمی دارد؟

• بهترین زمان مسواک‌زدن چه زمانی است؟
• آیا بعد از غذا مسواک بزنیم؟
• چرا باید از دندان‌شیری محافظت کرد؟
• آیا مسواک‌زدن می‌تواند مضر باشد؟

همه می‌دانیم که دندان یک لایهٔ محافظ دارد به نام مینا. اگر مینا خانم از بین برود، دندان سوراخ می‌شود و عصبش فاسد شده و می‌میرد و الی‌آخر. حالا باید دید برای جلوگیری از این اتفاق چه باید کرد؟

دشمن دندان

یک تصور اشتباه این است که غذا (بخصوص شیرینی‌جات عزیز) دشمن دندان هستند. درحالی‌که غذا مستقیماً کاری با دندان ندارد. دشمن نادیدنی و اصلی دندان، اسید است. اسید مینا را حل می‌کند و از بین می‌برد. البته خراشاندن دندان توسط صاحب دندان، به مقولهٔ خریت برمی‌گردد که بعداً به آن می‌رسیم.

اما این اسید چرا وجود دارد؟ نخیر وجود ندارد. بلکه دهان ما حاوی باکتری‌هایی است که در ترکیب با مواد قندی این اسید را به وجود می‌آورند. به عبارتی اگر این باکتری نبود، اسیدی نبود. اما اگر این اسید نباشد، غذای خورده شده مثل سنگ در دلمان جا خوش می‌کند و بعد واویلا. به عبارتی چرخهٔ لازم حیات ما همین است که غذا بخوریم، باکتری‌های دهان‌مان وارد غذا بشوند و در ترکیب با قند، اسید تولید بشود و این اسید چرخهٔ خرد شدن غذا را شروع کند که خلاصه‌اش می‌شود مراحل هضم غذا.

بنابراین همهٔ این مراحل لازم است و طبیعت هم‌زمان با تولید چیزی، ضد آن را هم به‌وجود می‌آورد. مشکل وقتی است که تعادل بین این تولید و تخریب از بین برود.

عامل مهم تعادل

باکتری‌های دهان مرتباً مشغول تکثیر هستند. اما وقتی آب دهان‌مان را قورت می‌دهیم مقدار زیادی باکتری را به داخل معده می‌فرستیم که آن‌جا سر به نیست می‌شوند. بنابراین قورت دادن آب‌دهان نقش مهمی در کم کردن مقدار باکتری دارد. یکی دیگر از کارهای بزاق، رساندن کلسیم (که نقش مهمی در استحکام مینا دارد) به دندان است. بزاقی که دائما از روی دندان‌ها سر می‌خورد، در واقع آن را با کلسیم آبکاری می‌کند.

چه زمانی این تعادل به هم می‌خورد؟ وقتی‌که آب‌دهان را قورت نمی‌دهیم. چرا؟ چون اصلاً نیست که قورتش بدهیم. و این یعنی چه زمانی؟ موقع خواب. چرا در هنگام خواب بزاق‌مان ترشح نمی‌شود؟ چون به آن احتیاجی نداریم. غذایی نیست که نیاز به هضم آن باشد.

حالا که بزاق بسیار کم شده، پولیش ِ کلسیم هم کم می‌شود و دندان در منتهای ضعف استحکام خود قرار می‌گیرد. آب‌دهانی هم نیست که به شکل مکانیکی باکتری‌ها را به معده بفرستد و باکتری مرتباً زیادتر و زیادتر می‌شود. اما تا اسید تولید نشود، خطری متوجه مینا نیست.

حالا صبح شده و ما هستیم و یک دهان بویناک، که جناب باکتری در تولید این بو قبول زحمت کرده‌اند و حالا هم منتظر یک مادهٔ قندی است تا وحشیانه به آن حمله کند. هر شکلی از نشاسته، همان مادهٔ قندی محسوب می‌شود. بیش‌تر ما با صبحانه، نان می‌خوریم و به‌خاطر انباشت باکتری، انگار انفجار اسیدی رخ می‌دهد. در این شرایط است که مینای کم کلسیم شده، بیش‌ترین آسیب را می‌بیند.

این تذکر لازم است که فقط نشاسته این بساط را در نمی‌آورد. قند موجود در آب‌میوه‌ها، لبنیات و هر شکلی از چربی هم می‌تواند به هنگام شکسته شدن، اسید آزاد کند. یعنی هر چیزی که بخوریم بالاخره کار به تولید اسید می‌کشد. مگر این‌که هوا بخوریم.

راه کم کردن خطر

مسواک‌کردن دندان بعد از بیدار شدن ساده‌ترین و مؤثرترین راه برای خارج کردن حجم قابل‌توجهی باکتری است. ضمن این‌که فلوراید خمیردندان، بار اسیدی دهان را کمتر می‌کند.

قبل از خوردن صبحانه مسواک بزنید.

مسواک بعد از غذا

ازآنجاکه در جریان خوردن غذا، مینا خانم مرتباً در حال معاشرت با جناب اسید هستند از استحکام همیشگی خود دور می‌شود. بنابراین بلافاصله بعد از خوردن یک غذای شیرین یا ترش، نباید مسواک زد. سایش دندان توسط مسواک بسیار بیش از آن‌چه فکر می‌کنیم می‌تواند به دندان لطمه بزند.

بنده خودم یک صبح در پایان صبحانه، یک لیوان آب‌پرتقال نوش‌جان کردم  و بعد بلافاصله مسواک زدم. و مصیبت آغاز شد.

آن زمان بود که فهمیدم احساس کچل شدن مینای دندان چه احساس وحشتناکی است. تمام‌ روز نه تنها دندان‌درد داشتم بلکه برخورد کوچک‌ترین نسیمی به دندانم و حتی نفس کشیدن با دهان باز، موجب تیر کشیدن دندان‌هایم می‌شد. این موضوع چند روز ادامه پیدا کرد و حتی در ماه‌های بعد، گاهی همین درد برمی‌گشت. دندان‌پزشکم گفت که خیلی شانس آوردم که کار بدتر از این نشد.

بعد از خوردن مواد اسیدی (مثل آب‌میوهٔ مرکبات) تا سی دقیقه نباید مسواک زد.

نظافت دهان بعد از غذا

بهترین حالت، شستن دهان با آب است و بعد از گذشتن مدت‌زمانی، می‌شود مسواک زد. لازم به ذکر است که روند نرم شدن مینا، سریع‌تر از سفت شدن مجددش است. برای همین باید به مینای دندان فرصت داد.

نکتهٔ مهم بعد از خوردن غذا، تمیز کردن بین دندان‌هاست کاری که با مسواک به خوبی انجام نمی‌شود. بنابراین مؤثرتر این است که از نخ‌دندان یا چیزهایی که هیچ سایشی برای دندان ایجاد نکند، استفاده کنیم.

دندان‌های شیری

وقتی‌که بچه بودیم می‌گفتند این‌ها که بالاخره می‌ریزند. بنابراین وقتی همه‌اش ریخت مراقب دندان‌های دائمی باش که تا آخر عمر همین را خواهی داشت. و حال‌ آنکه امروزه فکر می‌کنند اگر بشود تا حد ممکن دندان شیری را نگه داشت، به عمر دندان دائمی خواهیم افزود.

هر چند نمی‌دانم که اگر دندان شیری سالم بماند، معنایش این است که دندان دائمی که همان زیر، جا خوش کرده، درنخواهد آمد؟

مسواک قبل از خواب

هنوز بخش مهمی از دندان‌پزشکان (به گمانم اغلب اروپایی‌ها) این زمان را مهم‌ترین موقع می‌دانند. دلیلش هم روشن است. ساعت‌های متمادی دندان و مواد غذایی با هم خلوت می‌کنند و خدا داند که چه شود! برای همین خیلی مهم است که قبل از خواب تا حد ممکن دهان عاری از مواد غذایی بشود. بنابراین جمع‌بندی نهایی اغلب پزشکان این است که دو بار مسواک‌زدن، قبل از خواب و پس از بیداری، بسیار مطلوب است.

پی‌نوشت:
آنچه که خواندید بر پایهٔ روش‌های مورد قبول دندان‌پزشکی در آمریکاست. همان‌طور که اشاره‌ای داشتم، هنوز بسیاری از دندان‌پزشکان اروپایی بر اهمیت مسواک قبل از خواب تأکید دارند اما مخالفتی هم با مسواک ناشتا ندارند. به نظر من منطق آمریکایی‌ها ها بسیار مستدل و دقیق‌تر بود. قضاوت با خودتان. 

منابع

Mayo Foundation for Medical Education and Research

When and how often should you brush your teeth?

http://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/expert-answers/brushing-your-teeth/faq-20058193

Dentistry IQ Network: RDH Magazine

Brush before eating

http://www.rdhmag.com/articles/print/volume-24/issue-2/columns/periodontics/brush-before-eating.html

Scott Frey, Board Certified Orthodontist

Should you brush your teeth before or after breakfast?

https://www.quora.com/Should-you-brush-your-teeth-before-or-after-breakfast

درد بی درمان

چگونه درد ناشی از آفت دهان را کم کنیم؟

عدهء زیادی در دنیا یک مشکل کوچولو دارند. اسم این مشکل، آفت دهان است. با سکون روی حرف ف، (یعنی این‌جوری:آف̊ت). منظورم از «کوچولو» این است که، آفت خودش کوچک است، اما لعنتی، دردش خیلی هم بزرگ است.

• چرا دهان بعضی‌ها آفت می‌زند؟
• آیا درمان دارد؟
• می‌شود از آن پیشگیری کرد؟
• چطور می‌شود دردش را کم کرد؟

آن آدم‌های خوشبختی که نمی‌دانند آفت چیست، بدانند که خیلی شانس آورده‌اند. همین حالا هم می‌توانند خواندن این نوشته را قطع کنند. اما قبول که شما مشکل ندارید (و چه خوب) ولی معمولا بین اطرافیان‌تان کسانی هستند که بیچاره‌ها موقع خوردن یک لقمه غذا، کلی لوله فیتیله می‌شوند. با دیدن چنین صحنه‌ای، بدانید که این همنوع ِ دردمند شما، الان توی دهانش آفت زده و دارد خیلی درد می‌کشد. اگر این مطلب را بخوانید و توصیه‌هایم را برایش بازگو کنید، کلی به دوست یا عزیز و شاید غریبی (چرا که نه؟) کمک کرده‌اید. تضمین می‌کنم که انجام یک کار مثبت اصلا برای سلامتی‌تان خطرناک نیست!

کسانی که با این مشکل مواجه هستند، کلی مطلب در موردش می‌دانند و نیازی به توضیحات من ندارند (احتمالا به جز کشفیات اخیر بنده). بقیه هم شاید جزئیات برایشان مهم نباشد و همین که بدانند باید چه توصیه‌ای به مبتلایان بکنند، برایشان کافی باشد. بنابراین من توضیحات علمی را کاملا کنار می‌گذارم و تنها تجربیات شخصی‌ام را بازگو می‌کنم.

آفت، آنطور که من می‌شناسم

نوعی زخم دهانی است شبیه به یک جوش کوچک یا وسیع که معمولا سفید رنگ است و گاهی هم قرمز. در مواقعی حتی دیده نمی‌شود بخصوص وقتی روی زبان باشد اما از دردش می‌فهمیم که‌‌ همان جاهاست. از همه بد‌تر وقتی است که چندتا از این مزاحمین داشته باشید.

چرا فقط بعضی‌ها آفت می‌زنند؟

نمی‌دانم. تا جایی که خوانده‌ام، هیچ کس نمی‌داند. در خانوادهء ما چند نفر آفت‌زن ِ حرفه‌ای هستند (یکی‌اش خود من)، نصف سال لب و لوچه‌مان کج و کوله است. عدهء بیش‌تری گاهی دچارش هستند. بعضی از اعضای خانواده هم اصلا آفت نمی‌زنند. چرا؟ نمی‌دانم. لابد تاس‌شان، جفت شش آورده. اما بنظر یک قاعدهء کلی وجود دارد. اگر کسی آفت نزند، هیچ‌وقت نمی‌زند و برعکس. از این نظر آفت چیزی مثل گل‌مژه یا تب‌خال است.

آیا درمان دارد؟

نخیر ندارد. باید با آن مدارا کرد تا دوره‌اش (که معمولا یک هفته است) سپری شود. اما گاهی آفت فعلی که محو شد، بعدی تشریف می‌آورد. خلاصه یک وقت می‌بینید یک ماه است که دهانتان به سرویس نیاز دارد.

آیا پیشگیری دارد؟

 

هم دارد هم ندارد. پیشگیری یعنی کاری کنیم که هیچ وقت آفت نزنیم. خواب خوشی است اما متاسفانه توهم است و امکان ندارد. اما کار‌ها یا غذاهایی هست که موجب آفت زدن می‌شود. اگر از این موارد دوری کنیم، از میزان آفت زدنمان کم کرده‌ایم. در این معنی، می‌شود گفت پیشگیری کرده‌ایم.

عوامل یا کارهایی که موجب آفت زدن می‌شود

هیچ حکم کلّی وجود ندارد. هر کس به دلایل مختلفی آفت می‌زند و به همین دلیل هر کس باید خودش نقاط ضعفش را پیدا کند. مثلا در برخی وبسایت‌ها خواندم که توصیه کرده بودند برای درمان، خرمای خارک بخورند. همانجا برخی نوشته بودند که اگر لب به خارک بزنند، کلی آفت خواهند زد. به عبارتی آنچه برای یکی درمان است، برای دیگری سم است.

تجربهء من در دو مورد کاملا شفاف است. یکی گردوی خام است. یعنی چند روز خوردن نان و پنیر و گرو (این خوشمزه‌ترین لقمهء عالم) برای من برابر است با یک آفت زدن ِ اساسی که اجدادم رو جلوی چشمم می‌آورد.

مورد بسیار مهم دیگر، کم‌خوابی ِ مکرر است. یعنی اگر چند بار پشت سر هم تا نیمه شب بیدار بمانم، حتما آفت به سراغم خواهد آمد. این مورد آخر، یک دلیل خیلی ساده و روشن دارد. کم‌خوابی و بخصوص به موقع نخوابیدن (یعنی حوالی ساعت یازده تا سه صبح) مقاومت بدن را کم می‌کند و کبد، فرصت کافی برای سم‌زدایی پیدا نمی‌کند.

در این مورد احتمالا همهء ما آفت‌یان(!)، مشترکیم. یعنی «احتمالا» تنها حکم کلی در مورد آفت این است که: هر چیزی که مقاومت بدنمان را پایین بیاورد به معنای دعوت از آفت است.

سرعت بخشیدن به دورهء درمان و تسکین درد

احتمالا هیچ روشی برای همهء همدردان مناسب نیست. بنده که از بچگی عضو انجمن آفت‌یان شدم، همه جور روشی را تجربه کردم. از دهانشویه‌های مختلف گرفته تا غرغرهء جوش‌شیرین و بعد‌ها آب‌نمک. حتی در دوره‌ای کار به شکنجه و ضرب و جرح هم کشیده شد. یعنی ریختن نمک روی آفت یا چسباندن قاشق یخ‌زده روی این جوش لامصب. نتیجه هم معلوم است، از درد به رقص می‌افتادم و نتیجه همچنان هیچ بود.

اطرافیان بنا بر تجربه خودشان، توصیه‌هایی داشتند، مثلا خوردن ماست و شیر زیاد. برخی هم تاکید داشتند که مصرف همه‌گونه لبنیاتی فورا قطع شود. داروخانه‌دار‌ها خوردن ویتامین ب، قرص آهن و خشن‌هاشان حتی آنتی‌بیوتیک را تجویز می‌کردند.

کمی که دنیا مدرن شد، فک و فامیل از ینگه دنیا ژل بی‌حس کنندهء موضعی لیدوکائین برایم فرستادند. خودش زبان را می‌سوزاند اما بعد زبان بی‌حس می‌شد و موقتا درد را کاهش می‌داد. از مزهء غذا چیزی نمی‌فهمیدی اما اقلا درد کمی داشتی. در مجموع بد نبود.

چند سال پیش به پیشنهاد دندانپزشک عزیزم، از محلول میرتکس یا «مورد» (با سکون روی «ر») استفاده کردم. 

تحقیقی میدانی بود و می‌خواستند بدانند که آیا استفاده از محلول «مورد»، در روزهای آغازین حملهء آفت، مدت زمان درگیری شخص را کم می‌کند یا خیر؟ در مورد من نتیجه کاملا مثبت بود. اگر موقعی که احساس می‌کردید یک آفت در راه است، شروع می‌کردید به غرغره کردن این محلول، مدت زمان درگیری کم می‌شد.

Myrtle

برای من احساس بسیار خوبی بود چون استفاده از محلول درد هم نداشت و تازه درد را کاهش هم می‌داد. روشی دیگر هم پیشنهاد می‌کردند که به خصوص پیش از غذا خوردن خیلی موثر بود. گذاشتن مستقیم پنبهء آغشته به محلول، روی آفت. این کار دردناک است اما بی‌حسی بعدیش، فرصت مناسبی است که بتوان غذا خورد. به پاس آرامش نسبی که این محلول به من داد، عکس محصول و مشخصات شرکت را در نوشته‌ام گذاشته‌ام.

کشف جدید!

دوست نازنینم شهریار روشی برای التیام سریع آفت توصیه کرد که خیلی موثر بود. روی آفت سماق بریزید. بگذارید آفت از سماق پوشیده شود و مدتی رویش بماند. درد خیلی کمی دارد و بزاق دهان به سرعت راه می‌افتد. صبر کنید تا بزاق بیاید و چه بهتر که از روی آفت هم رد شود. بعد از یکی دو دقیقه دهان را بشوئید. 

خواهید دید که محل مربوطه تا حد زیادی کرخت شده و می‌تونید به راحتی چیزی بخورید. و از همه مهم‌تر اینکه، اثر این کرخی ساعت‌ها طول می‌کشد. وقتی درد دوباره برگشت یا برای وعدهء غذایی بعدی، این کار را تکرار کنید. دورهء درمان هم بسیار کوتاه خواهد شد. برای من که دفعات اولش فوق‌العاده بود. بخصوص برای آفت‌هایی که روی زبان نبود. هر چند برای آن‌ها هم جواب داد.

توصیهء ایمنی: موقع سماق‌ریزی از بسته بودن در دستشویی مطمئن شوید. تصویر دهانتان منظرهء بدیعی نیست!

منابع

محلول میرتکس

http://www.barijessence.com/Default.aspx?page=relatedarticle&itemid=20

مورد یا میرتل

http://www.barijessence.com/Default.aspx?page=relatedarticle&itemid=105

آفت دهان

http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%81%D8%AA_%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86

سریعترین روش برای درمان آفت دهان

http://www.1doost.com/Post-13613.htm